Πέμπτη, 15 Μαρτίου 2018 12:28

Νικόλαος-Αριστοτέλης Ζάχος: Ο Βολιώτης αρχιτέκτονας του Παρισιού και ο ξάδερφος που έφτιαξε τους ναούς του Βόλου

Γράφτηκε από

Τη δική τους σφραγίδα στη διαμόρφωση της πόλης του Βόλου, αλλά και στο εξωτερικό, ως πρωτοπόροι της αρχιτεκτονικής, έβαλαν τα ξαδέρφια Αριστοτέλης και Νικόλαος Ζάχος.

Τρεις μεγάλοι ναοί στον Βόλο-αξιοθέατα για τον θρησκευτικό τουρισμό: Ο καθεδρικός ναός του Αγίου Νικολάου, ο ναός του Αγίου Κωνσταντίνου, ο ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος αποτελούν δημιουργήματα του Αριστοτέλη Ζάχου, δεσπόζουσας μορφής της ελληνικής αρχιτεκτονικής των ετών 1908-1940, λαμβάνοντας δίκαια τον τίτλου του νεωτεριστή δημιουργού ευρωπαϊκού διαμετρήματος.

Σημαντικότεροι υπήρξαν οι καρποί της μεταρρυθμιστικής προσπάθειας του αρχιτέκτονα στη ναοδομία. Αυτό έγινε στους τρεις ναούς του Βόλου —τον Άγιο Νικόλαο (1921-1932), τον Άγιο Κωνσταντίνο (1930-1936) και τη Μεταμόρφωση του Σωτήρος (1930-1936)— που ανεγέρθηκαν με δημοτική πρωτοβουλία...

 

agios-konstantinios-posted-1956-ed.jpg

Yπέροχη καρτ-ποστάλ του Ν. Στουρνάρα με τον Άγιο Κωνσταντίνο με τον τίτλο “Δειλινό στον Άγιο Κωνσταντίνο”, πηγή: H Μαγνησία στο πέρασμα του Χρόνου

 

Οι τρεις επιβλητικοί ναοί της πόλης

Στους ναούς του Αγίου Νικολάου και της Μεταμόρφωσης στον Βόλο ο Ζάχος ήταν δε­σμευμένος από τα υπάρχοντα θεμέλια, τα οποία είχαν κατασκευαστεί με σχέδια άλλων αρχιτεκτόνων. Η σύνθεση του Ζάχου στον πρώτο ναό με το υπάρχον υψιτενές κωδωνοστάσιο και την πρόβλεψη περίστωου αιθρίου, φιάλης και ελληνικού φυτικού διακόσμου δεν ολοκληρώθηκε. Η κτιριολογική λύση του αποτελεί πρωτότυπη σύνθεση εμπνευσμένη από τρουλαίους σταυροειδείς ναούς της μεσοβυζαντινής περιόδου με τη γραφική πλινθοπερίκλειστη τοιχοποιία. Ο τρούλος πλαισιώνεται από τους τέσσερις τυφλούς ημισφαιρικούς θόλους που καλύπτουν τα γωνιακά διαμερίσματα του ναού και τον τρουλίσκο που επιστέφει το χώρο πίσω από την κεντρική πύλη. Η μελέτη αγιογράφησης τρούλου και το σχέδιο του ψηφιδωτού της πύλης φιλοτεχνήθηκαν από τον Αγήνορα Αστεριάδη.

 

fessa.arch.volos.2015.10.19.JPG

 

Λιτότερος και πιο πρωτότυπος ήταν ο ναός της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος. Πρόκειται για σταυροειδή εγ­γεγραμμένο με πέντε τρούλους και κεραίες με ημικυλινδρικές κεραμοσκεπές, κατα­σκευασμένο από οπλισμένο σκυρόδεμα και επιχρισμένη τοιχοποιία. Οι ημικυλινδρικές στέγες των κε­ραιών συνταιριάζονται δυναμικά με τους τρούλους και τις υπόλοιπες στέγες, εκφράζονται με σαφή­νεια στα κεντρικά καμπύλα αετώματα των όψεων και εναρμονίζονται με τα μεγάλα τρίλοβα παράθυρα και τις μνημειώδεις εισόδους των τριών πλευρών, καθώς και με την ημικυκλική κόγχη του ιερού. Τα ρα­δινά παράθυρα —μονόλοβα, δίλοβα, τρίλοβα και τετράλοβα— με τα γραφικά τοξωτά τους υπέρθυρα από λαξευτές πέτρες και λεπτά τούβλα, τα ιδιότυπα κιονοστήρικτα θυρώματα της βορινής και νότιας όψης, οι ωραίες αναλογίες της στοάς της κύριας εισόδου με τα τρία τόξα και ο καλαίσθη­τος μαρμάρινος διάκοσμος ελαφρύνουν τη στιβαρή εξωτερική εμφάνιση του ναού. Μία από τις κύριες αρετές του ναού της Μεταμόρφωσης είναι η δι­αύγεια και ευρυχωρία του εσωτερικού χώρου, εμπνευσμένου από κορυφαία βυζαντινά μνημεία, όπως είναι λ.χ. ο κεντρικός χώρος της νέας Αγίας Ειρήνης στην Κωνσταντινούπολη. Ο ναός αγιογραφήθηκε από τον αξιόλογο ζωγράφο Κώστα Γκέσκο.

 

fessa.arch.volos.2015.10.20.JPG

 

Τον καλύτερο του εαυτό ο Αριστοτέλης Ζάχος θα μας τον δώσει στις δύο τελευταίες μεγάλες του εκκλησίες, που αποτελούν το ρέκβιεμ του. Εμπνευσμένος από παλαιοχριστιανικά κυρίως πρότυπα, όπως είναι η Αχειροποίητος της Θεσσαλονίκης, ο ναός του Αγίου Κωνσταντίνου υπερέχει των δύο άλλων εκκλησιών του Ζάχου στον Βόλο. Πρόκειται για τρίκλιτη βασιλική με υπερώο, που έχει στοές στη μεσημβρινή και στη δυτική όψη με κιονοστήρικτες τοξοστοιχίες και μεγάλη ημικυκλική κόγχη, την οποία ο Ζάχος περιβάλλει με χαμηλό διάδρομο για να λύσει το πρόβλημα της επικοινωνίας διακονικού και πρόθεσης. Είναι κατασκευασμένη από οπλισμένο σκυρόδεμα, επενδεδυμένο εξωτερικά με ωραία λιθοδομή και έχει εξαιρετικά επιμελημένες λεπτομέρειες. Ο εσωτερικός χώρος, παρά την αντι­κατάσταση των ξύλινων ζευκτών της μελέτης Ζάχου με μιμήσεις τους από μπετόν αρμέ και τις μεταγε­νέστερες διακοσμητικές αυθαιρεσίες, κάνει εξαιρετική εντύπωση με τις ωραίες αναλογίες και τον άπλετο φωτισμό του κεντρικού κλίτους. Το σχέδιο ψηφιδωτού της Πλατυτέρας ναού φιλοτεχνήθηκε από τον Αγήνορα Αστεριάδη.


Ν. Πήλιο: To “στοιχειωμένο” αρχοντικό, ο Ντε Κίρικο και η ερήμωση ενός αξιοθέατου (vid)


 

 

Fessa_Zahos_1-252x338.jpg

 

Η βασιλική αυτή του Ζάχου, χάρη στην καθαρότητα και τη δυ­ναμική σύνθεση των όγκων στους οποίους δεσπόζει το υψιτενές κωδωνοστάσιο, τις ωραίες αναλογίες, τη γραφικότητα των υλικών και τις ευανάγνωστες αναφορές της σε παλαιοχριστιανικά μνημεία, άρεσε πάντα σε όλους. Με τον Άγιο Κωνσταντίνο του Βόλου ο Ζάχος δημιούργησε ένα σημαντικό έργο της σύγχρονης ελλαδικής ναοδομίας. Εκτός από την αρχιτεκτονική αξία του ναού, η κατασκευή του δίπλα στη θάλασσα υπήρξε ένα πρωτοποριακό τεχνικό έργο. Τη δυσχερέστατη θεμελίωση ανέλαβε ελβετική εταιρεία, η οποία ενίσχυσε το έδαφος με δωδεκάμετρους στύλους από οπλισμένο σκυρόδεμα.

 

Ο Βολιώτης που τιμήθηκε για το Ελληνικό Σπίτι στο Παρίσι

 

Ο Νικόλαος Ζάχος τελείωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στο College Rollin του Παρισιού. Αν και το όνειρό του ήταν να γίνει αξιωματικός του ναυτικού, σπούδασε τελικά αρχιτεκτονική στην Ecole Speciale d' Architecture της γαλλικής πρωτεύουσας και βραβεύτηκε από τη σχολή του και τον σύλλογο των αποφοίτων. Αν και σταδιοδρόμησε κυρίως στη Γαλλία, ο Νικόλαος προσπάθησε επανειλημμένα να μείνει και να δουλέψει στον τόπο του. Αρχισε να εργάζεται ως ελεύθερος επαγγελματίας στο Παρίσι, σχεδιάζοντας κυρίως πολυκατοικίες και επιβλέποντας την κατασκευή τους, επειδή δεν ήθελε την εναλλακτική λύση τού να γίνει κρατικός υπάλληλος στην Ελλάδα. Το 1911-1912 θα καταρτίσει τα σχέδια για το νέο κτήριο του Ελληνικού Προξενείου στο Παρίσι.

Σε ηλικία 37 ετών θα κατέβει στην Ελλάδα για να πάρει μέρος στους Βαλκανικούς πολέμους ως εθελοντής και οπαδός του Βενιζέλου. Στα χρόνια αυτά ο Ζάχος θα γνωριστεί με προσωπικότητες που θα εκτιμήσουν τις ικανότητες και το ήθος του και θα τον στηρίξουν μελλοντικά. Κατά την περίοδο 1912-1919 ο Νικόλαος Ζάχος σχεδίασε και επέβλεψε την κατασκευή πολλών στρατιωτικών έργων αρχικά ωε λοχαγός του Μηχανικού και αργότερα και ως προϊστάμενος της Διεύθυνσης Μηχανικού Θεσσαλονίκης.

 

fessa.arch.volos.2015.10.23.JPG

 

Το 1919 θα εγκατασταθεί στο Παρίσι, όπου θα μείνει ως το 1938 αναπτύσσοντας μαι πολύπλευρη επαγγελματική δραστηριότητα. Η βράβευσή του σε διαγωνισμό του Υπουργείου των Ναυτικών της Γαλλίας θα αποτελέσει σταθμό της μεσοπολεμικής κεριέρας του, γιατί θα του δώσει τη δυνατότητα ν΄ ασχοληθεί τη δεκαετία 1919-29 με σημαντικά κτήρια αυτού του υπουργείου (Λέσχη των πληρωμάτων του Στόλου, Αθλητικό Κέντρο Πολεμικού Ναυτικού, κ.ά.).

Το σημαντικότερο όμως έργο του Ν. Ζάχου υπήρξε η μελέτη της Ελληνικής Φοιτητικής Εστίας στη Διεθνή Πανεπιστημιούπολη του Παρισιού. Πρόκειται για ένα έργο γοήτρου, που χτίστηκε σε δύο χρόνια (1930-32) χάρη στην πρωτοβουλία του έλληνα πρέσβη Ν. Πολίτη και με πανελλήνιο έρανο. Το μνημειώδες αυτό οικοδόμημα άρεσε πολύ στους Γάλλους λόγω της κλασικίζουσας μορφής του και του μαρμάρινου προπύλου του, αντίγραφου του πρόστυλου του Ερεχθείου. Από μορφολογική άποψη η Ελληνική Φοιτητική Εστία δεν πρωτοτυπεί αλλά ευθυγραμμίζεται με μία από τις κυρίαρχες τάσεις της αρχιτεκτονικής του καιρού της: τον νεοιστορισμό του Μεσοπολέμου.

 

15s2ktir-thumb-large.jpg

 

Το μνημειώδες οικοδόμημα της Ελληνικής Φοιτητικής Εστίας, άρεσε πολύ στους Γάλλους λόγω της κλασικίζουσας μορφής του, του μαρμάρινου προπύλου του, το οποίο ήταν αντίγραφο του πρόστυλου ναού του Ερεχθείου, της διακοσμητικής ζωφόρου με προσωπικότητες της ελληνικής ιστορίας από κυανή πορσελάνη, και της πολυτελούς σάλας με τους κίονες από λευκό πεντελικό μάρμαρο, το μωσαϊκό δάπεδο και τον Art Déco διάκοσμο. Το ημιτετραώροφο «Ελληνικό Σπίτι» της Διεθνούς αυτής Πανεπιστημιούπολης, κατασκευάστηκε από σκελετό οπλισμένου σκυροδέματος και επενδύθηκε εξωτερικά με λαξευμένους λίθους. Τα 67 άνετα δωμάτιά του, πολλά από τα οποία φιλοξένησαν ξένους σπουδαστές και επιστήμονες διεθνούς κύρους και κυρίως η εντυπωσιακή του σάλα, μια από τις μεγαλύτερες και κομψότερες της Διεθνούς Πανεπιστημιούπολης, ανέδειξαν το έργο αυτό του Πολίτη και του Ζάχου σε δυναμικό και διαρκή πρέσβυ της Eλλάδας στο εξωτερικό.

 

image.ashx.jpeg

 

Πληροφορίες: greekarchitects.gr/archaiologia

NEWSLETTER

Travel Stories

 ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 
  info[@]mygreekholiday.gr

 

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ